Καλλιεργητικά θέματα: Τα χουμικά οξέα

Τι είναι τα χουμικά οξέα; 
Τα χρησιμοποιούμε χωρίς πάντα να καταλαβαίνουμε τι σημαίνουν αυτές οι λέξεις, εν μέρει επειδή η ορολογία μπορεί να είναι παραπλανητική.

[Του συνιδρυτή της Terra Aquatica, William Texier*]

.

Η οργανική ύλη στο έδαφος αποτελείται από διάφορα στοιχεία. Ο χούμος είναι το τελικό μέρος της αποσύνθεσης, δηλαδή το μέρος που δεν υπόκειται πλέον σε περαιτέρω μετασχηματισμό. Όλα τα στοιχεία που το παρήγαγαν (νεκρά φυτά, ζώα, μικροοργανισμοί) έχουν αποσυντεθεί πλήρως και δεν είναι πλέον δυνατόν να αναγνωρίσουμε το υλικό που παρήγαγε αυτό το χούμο – καθώς αυτό αντιπροσωπεύει μόνο ένα μικρό μέρος της αρχικής οργανικής ύλης.
Το αδιάλυτο μέρος αυτού του χούμου ονομάζεται «χουμίνη», το διαλυτό μέρος «χουμικά οξέα».

Τα χουμικά οξέα (σημειώστε τον πληθυντικό) είναι η γενική ονομασία για όλα τα διαλυτά οργανικά οξέα που υπάρχουν φυσικά στο έδαφος. Επομένως, δεν αποτελούν ένα ενιαίο μόριο, αλλά μια μεγάλη οικογένεια ενώσεων με κοινές ιδιότητες.
Και είναι περισσότερο η διαδικασία εξαγωγής τους παρά μια συγκεκριμένη δομή που τα χαρακτηρίζει. Υπάρχουν εκατομμύρια μόρια με την ονομασία χουμικά οξέα, όλα αποτελούνται ουσιαστικά από άνθρακα, υδρογόνο και άζωτο, με μικρές ποσότητες θείου και φωσφόρου. Είναι δομημένα γύρω από αλυσίδες άνθρακα στις οποίες είναι «εμβολιασμένες» διάφορες ομάδες με θέσεις αρνητικού φορτίου. Μπορούν επίσης να έχουν υδρόφιλες και υδρόφοβες απολήξεις. Αυτή η ποικιλία ενεργών θέσεων είναι που τα καθιστά τόσο πολύτιμα. Είναι εύκολο να καταλάβει κανείς γιατί όλες οι χουμικές πηγές δεν είναι ίδιες -μεταξύ αυτών των χιλιάδων διαφορετικών μορίων, ορισμένα είναι σαφώς πολύ πιο δραστικά από άλλα.

Ορισμένοι ερευνητές θεωρούν ότι πρόκειται για μια συλλογή συσσωματωμένων μορίων και όχι για μια ενιαία οντότητα. Είναι ένας τρόπος θεώρησης του θέματος που αντικατοπτρίζει με ακρίβεια τον τρόπο λειτουργίας των μορίων του χουμικού οξέος. Κάθε τμήμα του μορίου αλληλεπιδρά με διαφορετικό τρόπο με το περιβάλλον, το έδαφος και τις ρίζες των φυτών.

Εκχύλιση

Οποιοδήποτε αποσυντεθειμένο οργανικό υλικό μπορεί να χρησιμοποιηθεί για εκχύλιση. Για παράδειγμα, ο άνθρακας, που είναι φυτικής προέλευσης, περιέχει χουμικά οξέα, το ίδιο και ο λιγνίτης.
Η πιο κοινή πηγή, αυτή που χρησιμοποιείται για τα περισσότερα προϊόντα στην αγορά, είναι ο λεονάρντης, ο οποίος έχει το υψηλότερο επίπεδο χουμικών οξέων σε σύγκριση με όλες τις άλλες πηγές, όπως η τύρφη, το κομπόστ ή το χώμα.

Ο λεοναρδίτης μπορεί να θεωρηθεί άνθρακας που δεν έχει μετατραπεί πλήρως. Η οργανική ύλη ξεκίνησε την αποσύνθεσή της υπό συνθήκες αρκετά παρόμοιες με την τύρφη. Θάφτηκε από γεωλογικές κινήσεις, αλλά δεν υπέστη την πίεση και τη θερμότητα που απαιτούνται για να ολοκληρωθεί ο μετασχηματισμός της.

Στην εμφάνιση, μοιάζει με τον άνθρακα, ένα μαλακό, μαύρο ή καφέ πέτρωμα που συναντάται σε συνδυασμό με τον λιγνίτη. Οι αποθέσεις βρίσκονται γενικά σε μικρά βάθη, σε σχετικά λεπτά στρώματα.

Ορυχεία λεονταρίτη μπορούν να βρεθούν σε πολλές χώρες. Στην Ευρώπη, υπάρχουν αρκετά από αυτά σε Ισπανία, Γερμανία, Ουγγαρία, Ουκρανία, Σκανδιναβία, για να αναφέρουμε μόνο μερικά από τα πιο γνωστά. Υπάρχουν επίσης σημαντικά κοιτάσματα στη Βόρεια Αμερική.

Οι λεπτομέρειες της διαδικασίας εξόρυξης δεν παρέχονται από τους κατασκευαστές, αλλά η βασική αρχή είναι πάντα η ίδια.

Δεδομένου ότι το χουμικό οξύ είναι διαλυτό σε μια βάση, η εκχύλιση πραγματοποιείται με τη χρήση μιας ισχυρής βάσης -συνήθως υδροξείδιο του καλίου, KOH. Αυτό αφήνει μια σημαντική ποσότητα καλίου στο διάλυμα.
Για να λάβετε το χουμικό οξύ (προσέξτε τον ενικό) στη στερεά του μορφή, το μόνο που χρειάζεται είναι να οξυνθεί το διάλυμα. Το οξύ θα κατακαθίσει, σχηματίζοντας ένα άλας χουμικού καλίου. Αυτή η διαδικασία εκχύλισης είναι πιο πολύπλοκη από ό,τι περιέγραψα, καθώς περιλαμβάνει πολλά στάδια, διήθηση, καθαρισμό κλπ.

Τα τελευταία χρόνια, χουμικά οξέα έχουν επίσης εξαχθεί από μαλακή ξυλεία και απόβλητα πριονιστηρίων που προέρχονται από λεύκες. Υπάρχουν λίγες εργασίες αυτού του τύπου, και αντίστοιχες πατέντες για αυτόν τον τύπο εκχύλισης.
Το τελικό προϊόν δεν μπορεί να ονομαστεί «χουμικά οξέα», ακόμη και αν έχει όλες τις ιδιότητες των τελευταίων. Προσωπικά προτιμώ τον όρο lignohumate.
Η διαδικασία εκχύλισης είναι διαφορετική και περιλαμβάνει θερμότητα, πίεση και μηχανική επεξεργασία, ενώ οι λεπτομέρειές της προστατεύονται από διπλώματα ευρεσιτεχνίας.

Ανεξάρτητα από την πηγή ή την τεχνική που χρησιμοποιείται, από τη διαδικασία εκχύλισης προκύπτουν τρία κλάσματα: το χουμικό, το ουλικό και το φουλβικό οξύ, με πολύ διαφορετικά μοριακά βάρη. Η διαφορά στην κλίμακα βάρους είναι τεράστια: τα μεγαλύτερα μόρια στο χουμικό κλάσμα είναι 10 φορές μεγαλύτερα από εκείνα στο φουλβικό κλάσμα. Τα χουμικά, ουλμικά και φουλβικά, αναφέρονται στα άλατα αυτών των οξέων.

Χουμικό οξύ

Ο όρος «χουμικό οξύ» στον ενικό, αναφέρεται στο βαρύτερο κλάσμα των χουμικών οξέων.
Παραπλανητικοί όροι όπως τα χουμικά οξέα (πληθυντικός) χρησιμοποιούνται για να προσδιορίσουν και τα τρία συστατικά, ενώ το «χουμικό οξύ» (ενικός) χρησιμοποιείται για να προσδιορίσει το βαρύτερο κλάσμα. Αυτή η ορολογία αποτελεί πηγή σύγχυσης.
Το χουμικό οξύ (ενικός αριθμός) αποτελείται από μακριές αλυσίδες μορίων με υψηλό μοριακό βάρος (10.000 έως 20.000 g/mol), σκούρο καφέ έως μαύρο. Σε υγρή μορφή, βρίσκεται πάντα σε βασικό διάλυμα, συχνά με υψηλό pH. Είναι το βαρύ φορτίο της οικογένειας, το οποίο, κατά τη γνώμη μου, του προσδίδει άλλες ιδιότητες από τα πολύ ελαφρύτερα φουλβικά.
Προτιμώ να το χρησιμοποιώ στο χώμα ή σε βιοπονία (χρήση οργανικού λιπάσματος σε υδροπονία). Εκτός από ένα καλό λίπασμα, η προσθήκη χουμικού οξέος είναι το καλύτερο πράγμα που μπορείτε να κάνετε για να βελτιώσετε το έδαφός σας.

Ουλμικό οξύ (ή υματόμελο)

Μεσαίου βάρους. Περιέργως δεν έχει καμία δράση στα φυτά και επομένως δεν χρησιμοποιείται από μόνο του.

Φουλβικό οξύ

Αυτό είναι πραγματικά το άλλο άκρο της οικογένειας, με μοριακό βάρος μεταξύ 2.000 και 8.000 g/mol.

Πρόκειται για πολύ μικρότερες αλυσίδες μορίων. Σε υγρή μορφή, κυμαίνεται από έντονο κίτρινο έως πολύ ανοιχτό καφέ.

Σε μορφή σκόνης, τείνει περισσότερο προς το πορτοκαλοκίτρινο ή ακόμη και προς το ανοιχτό καφέ.

Το μικρό μέγεθός του επιτρέπει την εύκολη απορρόφησή του, είτε από τη ρίζα είτε μέσω των στομάτων. Αυτό είναι το κλάσμα που χρησιμοποιώ στην υδροπονία, με γυμνές ρίζες ή υπόστρωμα κοκοφοίνικα. Το χρησιμοποιώ επίσης ως σπρέι φυλλώματος.

Για να το θέσω πιο απλά, το χουμικό οξύ λειτουργεί περισσότερο στο έδαφος, αν και υπάρχουν επίσης άμεσες αλληλεπιδράσεις με τις ρίζες, ενώ το φουλβικό οξύ λειτουργεί περισσότερο στο φυτό, αλλά έχει επίσης αλληλεπιδράσεις με το έδαφος.

Δράση των χουμικών οξέων

Φυσικές δράσεις:
Το πλούσιο σε χούμο έδαφος είναι ελαφρύ, εύπλαστο, αεριζόμενο και υγρό- είναι μια ανεξάντλητη πηγή μορίων χρήσιμων για τα φυτά και ένα τέλειο περιβάλλον για τις ρίζες πολλών ειδών.
Τα χουμικά οξέα τροποποιούν και βελτιώνουν το έδαφος, ενώ η δράση του χουμικού οξέως διαρκεί περισσότερο από ότι του φουλβικού.
Τα χουμικά οξέα αυξάνουν την ικανότητα συγκράτησης νερού και τον αερισμό. Για παράδειγμα, μπορούν να διασπάσουν το αργιλώδες έδαφος δημιουργώντας κανάλια μέσω των οποίων μπορεί να διεισδύσει το νερό. «Κρατούν» το έδαφος και μειώνουν τον κίνδυνο διάβρωσης.

Χημική δράση:
Τα χουμικά οξέα επιτρέπουν στα ανόργανα μεταλλικά άλατα να παραμείνουν στη ζώνη της ρίζας, αντί να ξεπλένονται με το πρώτο πότισμα. Συγκρατούν στοιχεία και μετατρέπουν άλλα, καθιστώντας τα αφομοιώσιμα από τα φυτά, συμμετέχοντας έτσι στην αποσύνθεση της οργανικής ύλης. Χάρη σε αυτές τους τις δράσεις, τροποποιούν επίσης το έδαφος. Αυξάνουν τη διαπερατότητα των κυτταρικών μεμβρανών, βελτιώνοντας την απορρόφηση των θρεπτικών ιόντων. Επηρεάζουν τη θερμοκρασία του εδάφους και επιβραδύνουν την εξάτμιση -ένας ακόμη τρόπος διατήρησης της υγρασίας του εδάφους.

Τα χουμικά οξέα έχουν υψηλή ικανότητα ανταλλαγής κατιόντων και είναι χηλικοί παράγοντες που βελτιώνουν το ρυθμιστικό αποτέλεσμα του εδάφους.

Ένας χηλικός παράγοντας (παράγοντας που δεσμεύει τη θρεπτική ουσία στη ρίζα του φυτού), δρα σαν σφιγκτήρας, δεσμεύοντας μεταλλικά ιόντα. Και συγκρατώντας ή απελευθερώνοντας αυτά τα ιόντα σε σχέση με το pH, εξασφαλίζεται τη σταθερότητά του: αυτό είναι που ονομάζεται ρυθμιστικό αποτέλεσμα.

Ταυτόχρονα με την παροχή τροφής στα φυτά, χηλικοποιούνται και τα τοξικά μέταλλα από το έδαφος, εάν υπάρχουν, εξασφαλίζοντας έτσι ότι δεν θα απορροφηθούν από την καλλιέργειά σας.

Βιολογικές δράσεις:
Τα χουμικά οξέα έχουν διάφορες σημαντικές αλληλεπιδράσεις με τα φυτά. Αυτό ξεκινά από την αρχή του κύκλου, καθώς διεγείρουν τη βλάστηση. Προσωπικά, εμβαπτίζω πάντα τους σπόρους μου σε διάλυμα φουλβικού οξέος για δώδεκα ώρες και αυτό αυξάνει σημαντικά το ποσοστό βλάστησης. Αλλά για μένα, η σημαντικότερη δράση είναι η τόνωση της ανάπτυξης στη ζώνη των ριζών, τόσο σημαντική στην αρχή της ζωής του φυτού. Όχι μόνο αυξάνει τη μάζα των ριζών, αλλά βελτιώνει και την ποιότητα τους καθώς προωθεί τον πολλαπλασιασμό των μικρών απορροφητικών τριχών. Ταυτόχρονα, επιταχύνει την κυτταρική διαίρεση, η οποία με τη σειρά της επιταχύνει την ανάπτυξη.
Αργότερα στον κύκλο, αυξάνει την περιεκτικότητα του φυτού σε βιταμίνες και βελτιώνει την αντίδραση του φυτού στο αβιοτικό στρες. Ταυτόχρονα, διεγείρει τη μικροβιακή δραστηριότητα και προωθεί τον πολλαπλασιασμό των ωφέλιμων μικροοργανισμών.

Εκτιμώ αυτά τα μόρια, τα οποία θεωρώ ότι είναι οι καλύτεροι σύμμαχοι του καλλιεργητή, τόσο στο έδαφος όσο και στην υδροπονία.

Για πολύ καιρό, πίστευα ότι το μόνο που έπρεπε να κάνω ήταν να χρησιμοποιήσω ένα πραγματικά καλό λίπασμα στο θρεπτικό μου διάλυμα (χρησιμοποιώ το TriPart, T.A.) για να δω θεαματικά αποτελέσματα.
Στην πραγματικότητα, μπορούσα να δω τα φυτά μου να αναπτύσσονται με άριστη υγεία, σχεδόν με το βλέμμα.

Μόνο όταν άρχισα να χρησιμοποιώ χουμάτες άλλαξα γνώμη. Τώρα καλλιεργώ με τους πολλούς φυσικούς συμμάχους που προσφέρει η φύση, αλλά για το ευρύ φάσμα των δράσεών τους και τη μέτρια τιμή τους, τα χουμικά οξέα παραμένουν στην κορυφή της λίστας μου.

*Ο συγγραφέας του άρθρου William Texier, συνιδρυτής της Terra Aquatica (πρώην GHE) και συγγραφέας του βιβλίου L’Hydroponie pour tous, Mama Editions. Εργάζεται στην Ε&Α στον τομέα της υδροπονίας και της θρέψης των φυτών από το 1987.

news via inbox

Newsletter subscribe